Ministry of Justice Logo
  Te Tāhuū o te Ture

ko te whakakore i ngā utu Kōti mō ngā take kiri tangata

He kōrero whakamārama
ēnei mō te tono kia
whakakorehia ngā utu Kōti
mō te take kiri tangata.

He nui tonu ngā kēhi kiri tangata, e tïmata ai ngā whakahaere me utu te utu whakahaere ki te Kōi i te tuatahi. Tērā ētahi āhuatanga e āhei ai ngā Kairēhita me ngā Kairēhita Tuarua ki te whakakore i ngā utu nei mō ngā kēhi kiri tangata i te kōi me ngā utu üruhi, ki te whakahoki rānei i ēnei utu, ki te whakatārewa rānei i ēnei utu. E pā ana tēnei ritenga ki ngā utu kua whakatakotoria mō te Kōi Matua, mō te Kōi Pïra, mō te Kōi Teitei, mō ngā Kōi ā-Rohe hoki, pēnei i ngā utu whakatakoto take, i ngā utu whakawā hoki.

Kāhore he kōrero i te pānui nei mō te whakakore utu i ngā Kōi ā-Whānau, i ngā taraipiunara whāiti rānei, pēnei i te whakakorenga utu mō te whakakore mārena, i te utu whakatakoto take rānei ki te Mana Pïra a te Mana Ärai o Aotearoa. Kia mōhio mai, kāhore te ture e pā ana ki te Taraipiunara mō ngā Tautohe e whakaae kia whakakorehia ngā utu.

Ko wai ka āhei ki te tono kia whakakorehia ngā utu?

  • Ko ngā tāngata e tohua ana ki te utu i tētahi utu Kōi e ai ki ngā rekureihana e rārangi mai ana i te wāhanga whakamutunga o tēnei pānui, koia ka āhei ki te tono kia whakakorehia ngā utu nei.

He aha ngā āhuatanga e taea ai te utu te whakakore, te whakahoki rānei?

Ko ngā paerewa ā-ture e taea ai te whakakore, te whakahoki rānei i ngā utu Kōi nei, koia ēnei:

  • ina kāhore e taea ngā utu Kōi te utu e te tangata e whai pānga ana ki te kēhi (hei tauira, he tāngata e whakawhirinaki ana ki te takuhe, ki te penihana kaumātua rānei mō te utu ora);
  • ina ka tino whai tikanga te take ki te iwi whānui, ā, ka kore pea e kōkiritia ina kua mate te kaitono ki te utu i ngā utu Kōi.

Ko te tikanga, ka whakaae te Kairēhita/Kairēhita Tuarua ki te whakakore, ki te whakahoki rānei i te utu Kōi i runga i te kore taea, mehemea kua māha ia tērā ka pā mai te taumahatanga ki te tangata ina ka tonoa ki te utu i ngā utu Kōi.

Tērā hoki ka whakaae te Kairēhita/Kairēhita Tuarua ki te whakakore, ki te whakahoki rānei i ngā utu Kōi i runga i te whai tikanga ki te iwi wha-nui, mehemea kua māha ia ka whai tikanga te take mō tētahi rōpü tāngata e whānui ake ana i te kaitono, ā, ka kore pea e kōkiritia ina kua mate te kaitono ki te utu i ngā utu Kōi.

Ko ētahi tauira o te momo kēhi ka kïia he ‘take whai tikanga’, koia ēnei:

  • he rōpü mahi aroha e kōkiri ana i tētahi kēhi ka whai painga ki tētahi rōpü tāngata;
  • he kēhi mō tētahi āhuatanga hou ki mua i te ture, tērā ka whakamārama haere te take ki te iwi whānui. Heoi, ka riro mā te Kairēhita/Kairēhita Tuarua tonu e whakatau mehemea ka eke te tono ki ēnei āhuatanga.

Ka pēhea, ina kua riro mai he āwhina ā-ture?

Mehemea kua riro i a koe te āwhina ā-ture nei, kua āhei kau koe kia whakakorehia ngā utu Kōi nei, kia whakahokia rānei ngā utu nei ki a koe mehemea kua oti kē i a koe te utu i mua i te whakaaetanga ki te āwhina ā-ture. Tērā pea, ka tonoa koe ki te whakaatu i tētahi kape o te pānui whakaae a te Pokapū Ratonga Ture mehemea kei te tono koe kia whakahokia ngā utu Kōi.

Ka pēhea, ina kua tono au ki te āwhina ā-ture engari kāore anō kia rongo noa?

Mehemea kua tono koe ki te āwhina ā-ture, ā, kua tono hoki koe kia whakakorehia ngā utu Kōi, tērā pea ka pupuri te Kairēhita/Kairēhita Tuarua i tāna kupu mō te whakakore utu kia rongo rā anō i te pēheatanga o te tono ki te āwhina ā-ture.

Me pēhea te tono kia whakakorehia ngā utu kōi, kia whakahokia rānei?

Mehemea kei te pïrangi koe ki te tono kia whakakorehia, kia whakahokia rānei ngā utu Kōi, me āta tono ki te Kairēhita mā te pukatono e hāngai ana. Ka taea tētahi kape o te pukatono te tiki i te Kōi e tata ana ki a koe, ka taea rānei te tiki i te pae tukutuku a te Tāhū o te Ture:www.justice.govt.nz.

He mea nui kia tika ngā whakautu ki ngā pātai i te pukatono. Me āta pānui ngā tohutohu, me āta whai i ēnei. Me aro ki ngā āhuatanga nei:

1. Tērā ētahi pukatono rerekē hei whakakï mehemea kei te tono koe hei tangata takitahi, hei rōpū rānei.

2. Me whakakï te wāhanga tōmua o te pukatono me te whakapuakanga.

Mehemea e tono ana koe kia whakakorehia ngā utu Kōi, kia whakahokia rānei nō te mea kāhore e taea te pïkau:

Me whakakī koe i te wāhanga tōmua o te pukatono me ngā Wāhanga A, D hoki.

Mehemea ka tonoa koe ki te whakakī i te wāhanga mō ngā ‘āhuatanga ā-pūtea whaiaro’, me āta whakakī e koe ki ngā kōrero katoa ka taea, hei kaupare atu i ngā takaroaroa mō te whakahaere i tō tono.

Mehemea e tono ana koe kia whakakorehia ngā utu, kia whakahokia rānei mō runga i te kēhi e whai tikanga ana ki te iwi whānui:

Me whakakī e koe te wāhanga tōmua o te pukatono, me ngā Wāhanga B, D hoki.

Kia mōhio mai, ka whakakorehia ngā utu e te Kairēhita/Kairēhita Tuarua i runga i te take whai tikanga nei mehemea e māha ana ia, tērā he nui tonu te whai tikanga a te iwi whānui ki tēnei take, ā, kua kore hoki e kōkiritia te kēhi ina kāhore e whakakorehia te utu.

Mehemea me whāwhai tonu te whakatakoto i ngā pukapuka e hāngai ana ki te utu (ko te kōkiri rānei i tētahi āhuatanga o te kēhi e whai utu ana):

Me whakakī e koe te wāhanga tōmua o te pukatono, me ngā Wāhanga C, D hoki.

Kia mōhio mai, mehemea ka whakaae te

Kairēhita/Kairēhita Tuarua kia whakatakoto koe i ngā pukapuka nei i runga i te kore utu, ā, ka whakahē i tō tono kia whakakorehia ngā utu i muri atu, kua mate koe ki te utu i ngā utu Kōi ahakoa te whai rānei i te kēhi, te kore rānei e whai i te kēhi. Mehemea kāhore koe e utu i ngā utu Kōi, ka whakamau pea te kōi i te utu ki a koe, ā, ka kore koe e āhei ki te kōkiri i te kēhi kia utua rā anō ngā utu.

Ko te whakapuaki kōrero

Me whakakī koe i te Wāhanga D o te pukatono, i mua i te noho a te Kairēhita/Kairēhita Tuarua ki te tirotiro i tō tono. He whakapuakanga tēnei wāhanga, arā, tētahi pukapuka e whai mana ana ki te ture. Ina ka whakapuaki koe i te whakapuakanga i mua i te Kairēhita/Kairēhita Tuarua, kei te kī koe he pono katoa ngā kōrero i tuhia ki te pukatono, ki tāu e mōhio ana.

Ka pēhea, ina kāhore au e pai ki te whakatau a te Kairēhita/Kairēhita Tuarua?

Mehemea kāhore koe i te māha ki te whakatau a te Kairēhita/Kairēhita Tuarua mō tō tono kia whakakorehia ngā utu Kōti, kia whakahokia rānei, ka taea e koe te tono kia tirotirohia tērā whakatau e tētahi Kaiwhakawā (e tētahi Kaiwhakawā Äwhina rānei). Me whakatakoto te tono kia tirohia te whakatau ki te pukatono e hāngai ana. Ka taea tēnei te tiki ake i te Kōti e tata ana ki a koe, i te pae tukutuku a te Tāhū o te Ture rānei: www.justice.govt.nz.

Me tae atu tō tono kia tirotirohia te whakatau a te Kairēhita/Kairēhita Tuarua rānei i te 20 rā mahi i muri mai i te putanga o te whakatau. Ka taea e te Kaiwhakawā (e te Kaiwhakawā Äwhina rānei) te whakaroa te wā mō te tono i mua, i muri rānei i te paunga o te 20 rā.

Me haere ki whea mō ētahi atu kōrero?

Me pātai koe i te Kōti e tata ana ki a koe mehemea he pātai āu mō te whakakore, mō te whakahoki rānei i ngā utu a te Kōti. E rārangi ana te nama waea i ngā whārangi kahurangi i te pukapuka waea, i raro i te ingoa nei "Justice – Ministry of". Kia mōhio mai, ka taea e ngā kaimahi a te Kōti te whakarato he kōrero āwhina whānui, engari kāhore e taea he tohutohu ā-ture. Mehemea kei te hiahia koe ki te tohutohu ā-ture, ka tonoa koe ki te kōrero ki tētahi rōia.

He whakamārama whānui tēnei pānui. Mehemea kei te rangirua koe, me tirotiro i te ture e hāngai ana, me kōrero rānei ki tō rōia:

  • Tekiona 39 & 40, Te Ture mō te Kōti Matua 2003
  • Tekiona 100A & 100B, Te Ture Whakahaere i ngā Kōti 1908
  • Tekiona 123 & 123A, Te Ture Kōti ā-Rohe 1947
  • Ko ngā Rekureihana mō ngā Utu i te Kōti Matua 2003
  • Ko ngā Rekureihana mō ngā Utu i te Kōti Pīra 2001
  • Ko ngā Rekureihana mō ngā Utu i te Kōti Teitei 2001
  • Ko ngā Rekureihana mō ngā Utu a ngā Sheriff 1988
  • Ko ngā Rekureihana mō ngā Utu i ngā Kōti ā-Rohe 2001
  • Ko ngā Tikanga mō ngā Öta Utu Harangotengote (Ngā Kōti ā-Rohe) 1970

Ka taea tēnei pānui te tirotiro i

www.justice.govt.nz

Mō ētahi atu kōrero, me whakapā atu ki te

Kōti e tata ana ki a koe.

Courts 062
Hui-tanguru 2005

Contact Us | Careers | Site Map | Access Keys | Privacy Statement | Disclaimer | newzealand.govt.nz
Copyright © New Zealand Ministry of Justice, Tāhū o te Ture

skip navigation to content Accesskey information Home Page Home Page Search this site Contact information NZ Government Portal