Lao Ki He Lēkooti Faihia ´ (Ma'a'a
Ho Lēkooti 'i He Fakamaau'anga ´ )
2004 (Criminal Records Clean
Slate Act 2004)

English		English PDF (121KB)	See Also:
Maori		Maori PDF (181KB)	Obtaining a Copy of your Criminal Record,
Cook Island Maori		Cook Island Maori PDF (174KB)
Samoan		Samoan PDF (176KB)
Tongan		Tongan PDF (194KB)
Niuean		Niuean PDF (178KB)

You will need Acrobat Reader to view PDF files. It can be be downloaded for free from the Adobe Website. Adobe also have an online conversion service, to convert PDF documents to HTML for viewing as a web page

Ko e hā nai e 'uhinga 'o e Lao ni kiate au?

Ko e hā nai 'a e me'a 'e fai e he Lao´ ni?

Ko e Lao ko ia ki he "ma'a 'a ho lēkooti 'i he fakamaau'anga'" 'oku´ ne'oatu ai hao faingamālie ke ke tuku ai ki mui'a e ngaahi me a kotoa pē kuo hoko'i ho kuohili´, pea 'oku´ ne oatu ai 'a e totonu ke'oua te ke tala pe fakahā atu ha fakamatala fēlave'i mo ha'o faihia'i he kuohili´.  Ka neongo ia'e kei'i ai pē'a e ngaahi me'a ia 'e ni'ihi felāve'i mo e hisitōlia 'o ho'o faihia´, 'a ia 'e 'uluaki vakai'i kinautolu pe'e lava ke fakangofua pe faka'atā ai koe'e he Lao´ pe 'ikai.   'Oku 'i ai foki e ngaahi hia pe tautea ia he 'ikai kau ia 'i hono fakakaukau'i ko eni pe 'oku ma'a ho lēkooti´ pe 'ikai, hangē ko e ola 'o ha ngaahi hopo he fakamaau'anga ki he to'utupu´, ngaahi maumaulao pe tautea iiki, pea mo ha ngaahi hia na'a´ ke fakahoko 'i ha fonua muli.  'E 'ikai fakakau kinautolu ia ki hono fakakaukau'i ko 'eni pe 'oku "ma'a ho lēkooti´" pe 'ikai.

'E kamata'a hono ngāue'aki 'a e Lao´ ni, 'a ia 'e 'iloa ia ko e Lao ki he Lēkooti Faihia´ (Ma'a 'a ho Lēkooti 'i he Fakamaau'anga´) 2004 'i he 'aho 29 Nōvema 2004.

Ko e hā nai 'a e ngaahi me'a ke fakapapau'i'aki pe oku faka'atā au'e he Lao´ pe 'ikai?

Kuo pau ke ke lava pe paasi kotoa he ngaahi me'a kotoa ko ia 'oku hā atu pe fiema'u'e he Kupu 7 'o e Lao´ (a ia oku fakanounou'i atu ko eni 'i lalo´) kimu'a pea toki faka'atā koe 'e he Lao´ ke oua te ke tala pe fakahā ho'o ngaahi faihia he kuohili´.  Kapau te ke fiema'u ha fakamatala kakato kau ki he Lao´ ni, te ke ma'u pē ia mei´ he Tohi Lao´.

Ko hono fakanounou'i eni' o e Kupu 7 'o e Lao´ 'a ia 'oku lave ki ai 'i 'olunga´.

Kuo pau:

• na' e' ikai ke ke fai ha hia lolotonga 'a e ta'u 'e 7 ko ia kuo toki hili ange´;

• na'e te'eki tautea'i koe ke tauhi mo tokanga'i koe, 'o hangē ko ha'o nofo pilīsone ako ke fakalelei'i ho 'ulungaanga´, pe tauhi mo tokanga'i koe 'i ha feitu'u 'oku tauhi ai 'a e to'utupu oku 'ulungaanga kovi ´;

• na'e teeki ai ke tu'utu'uni 'e he Fakamaau'anga´, hili ha'o hopo, ke 'ave pe tauhi koe 'i ha falemahaki; koe'uhi ko ha'o 'atamai vaivai, 'o 'ikai ai hilifaki hao tautea;

• na'e teeki ai tautea koe 'i ha ngaahi fo'i hia pau, hangē ko e pāusi'i fakaleilia'i 'o ha fanga ki'i tamiki iiki mo ha to'utupu pe ni'ihi 'oku nau 'atamai vaivai;

• na'a´ ke 'osi totongi kotoa hao mo'ua, totongi huhu'i, pe mo'ua na'e tu'utu'uni 'e he fakamaau'anga´ ke totongi hili ha'o hopo;

• na'e te'eki ai to'o faka aufuli ta'e fakangatangata ho'o laiseni faka'uli me'alele´ 'o fakatatau ki he Kupu 65 'o e Lao ki he Fefononga'aki 'i he Hala Pule'anga´ 'o e ta'u 1998, pe ko ha toe lao tatau pehē pē 'a ia na'e fakamamafa'i 'i mu'a ange 'i he Lao´ ni.

'E anga fēfē ha'aku 'ilo pe 'oku faka'atā au 'e he Lao´ ni pe 'ikai?

Kuo 'osi fa'u pē 'i he Lao´ ni ia 'a e founga ke ngāue'aki, 'a ia 'e 'ikai toe fiema'u ai ia ke ke toe tohi koe 'o kole ki he kau ma'u mafai´ ke fakahā atu pe 'oku faka'atā koe 'e he Lao´ pe 'ikai, pe ko e pehē pe 'oku ma'a koā ho lēkooti´ pe 'ikai.

'I he taimi pē 'e fakahoko ai'a e Lao´ ni, ko e taimi ia te ke tohi leva ai ki he va'a 'o e Potungāue Lao´, 'a ia oku´ ne tokanga'i 'a e ngaahi me'a Fakapulipuli´, ke lī atu ha tatau 'o ho lēkooti faihia´.

Kapau leva, 'o fakatatau ki he lēkooti 'oku ma'u 'e he Potungāué, 'oku totonu ke faka'atā koe 'i he Lao´ 'o pehē 'oku ma'a ho lēkooti´, pea 'e 'ikai hā atu leva 'a e lēkooti ia 'a ho'o faihia´ 'i he tatau ko ia 'oku lī atu 'e he Potungāue´. A ia ko e pehē ia 'oku "ma'a 'a ho lēkooti 'i he fakamaau'anga´". Pea kapau 'e kei hā atu pē 'a e ngaahi lēkooti ia 'a ho'o faihia´ he tatau 'oku lī atu´, pea 'oku mahino leva ia 'oku 'ikai faka'atā koe ia 'e he Lao´.

Te ke ala ma'u atu ha fakamatala pe 'e anga fēfē ha'o tohi kole ki ha tatau 'o ho lēkooti´, pe ko ha ma'u atu ha o foomu tohi kole, mei´ he:

a. Tu'asila 'o e Potungāue Lao´ 'i he 'initaneti´ -  www.justice.govt.nz;

b. Fakamaau'anga Polisi Fakavahe´;

c. Pe ko ha'o tohi pē ki he:

The Privacy Assistant
Ministry of Justice
National Office
P O Box 2750
Wellington

'Oku 'i ai 'a e founga 'e ua 'e lava ai ha ni'ihi 'oku 'ikai faka'atā 'e he Laó, 'o kole ki he Fakamaau'anga´ ke fakangofua ha ngaahi fo'i hia ke kau 'i hono faka'atā 'e he Lao´: 'uluakí, kapau ko ha fo'i hia ia kuo 'osi fakalao'i, pe kuo faka'atā 'e he lao´ ke 'oua 'e lau ko ha hia, pea ko hono ua´, kapau ko e fa'ahinga hia ia 'oku 'ikai fiema'u ia ke fakahū pilisone pe tauhi ai ha taha 'i ha feitu'u makehe. Kapau 'oku 'i ai ha'o fa'ahinga hia pehē ni, pea 'oku totonu ke ke kumi ha fale'i fakalao, ke fakapapu'i pe 'oku totonu ke ke tohi 'o kole ke faka'atā koe 'i he lao´ ni pe 'ikai

Ko e hā 'a e me'a 'e hoko, kapau te u toe fai 'e au ha hia, hili hono fakahā mai 'oku "ma'a 'a hoku lēkooti 'i he fakamaau'anga" ?

Ko hono fakahā atu ko ia 'e he Fakamaau'anga´ 'oku "ma'a 'a ho lēkooti´", na'e fakatefito ia 'i ho'o lava pe paasi 'i he ngaahi me'a ko ia na'e sivi'i'aki ho lēkooti´ ('a ē na'e hā atu 'i mu'a´). Kapau leva te ke toe maumau'i e koe ho lēkooti ma'a ko eni´, pea 'e toe mole leva heni ho monū'ia´ 'o 'ou kae'oua kuo´ ke toe fai hā ngāue ke fakalelei'i ai eni.

'Oku toe 'i ai nai ha fa'ahinga tafa'aki 'e kei lava ai pē ke fakamālohi'i fakalao ai au ke u tala pe fakahā ai 'a 'eku faihia he kuohili?

I he taimi 'e ni'ihi, 'e kei fiema'u fakalao pē ia ke ke tala pe fakahā ai 'a ho'o faihiá (sio ki he kupu 19 'o e Lao´). Hangē ko e ngaahi sīpinga ko 'eni´:

• 'i he taimi kapau te ke tohi kole ngāue ai ki he ngaahi ngāue (hangē ko e polisi, sela he pilīsoné, lakanga felāve'i mo e malu'i fakapule'anga o e fonuá, lakanga fakamaau, pe lakanga tauhi pe tokanga'i ha fānau );

• 'i he taimi 'e fakatotolo'i pe faka'ilo ai koe ki ha ngaahi hia kehe; pe

• ko ha hopo hia, pe hopo sivile.

Ko e taimi pē 'e fiema'u ai ke ngāue'aki 'a e mafai fakalao makehe ko 'eni falave'i mo ha kumi ngāue, kuo pau ke fakamahino 'i he foomu tohi kole ngāue´ 'a e pau ke ke tala mo fakahā kakato 'a e ngaahi hia kotoa pē na'a´ ke fai´, neongo ai pē kapau kuo 'osi faka'atā fakalao koe 'o pehē 'oku "ma'a 'a ho lēkooti´".  'I he'ene pehee´ leva, kuo pau ke ke fakahā kakato 'e koe 'a e hia kotoa pē na'a´ ke fakahoko´ 'i he foomu tohi kole ngāue´, pea kapau ko ho lēkooti´ 'e tukuange mai mei´ he Potungāue Laó, pe Potungāue Polisi 'a Nu'usila´, kuo pau ke hā kotoa ai 'a ho 'ū lēkooti faihia´ 'o'ou.

Kumi ha fale'i fakalao kapau 'oku´ ke tātāla'a pe 'oku 'i ai koā ha fa ahinga ngāue 'oku faka'atā 'e he Lao´ ke oua te ke tala ai pe fakahā ai ho'o faihia´.

'E lava nai ke 'oua te u tala ha'aku faihia 'i he taimi te u fakafonu ai ha foomu folau ki muli, pe foomu kole ngofua tū'uta (visa) ki ha fonua?

'Ikai. Ko e pehē ko ia 'oku "ma'a 'a ho lēkooti´", 'oku 'ikai ha'ane felāve'i 'a'ana ia mo ha lao 'a ha fonua kehe (hangē ko ia ko ha tohi kole ngofua tū'uta (visa) me'a felāve'i mo e fefolau'aki´ pe kasitomu´ mo e ngaahi alā me'a pehee´). Ko e me'a tau'atāina 'ata'atā pē ia 'a e fonua takitaha pe ko e hā 'enau tu'utu'uni felāve'i mo e ngaahi hia ko ia kuo pau ke ke fakahā 'i he'enau foomú.

Ko e hā 'a e me'a 'e hoko kapau 'oku ou kei fiema'u pē ia 'e au ha tatau 'oku kei hā ai pē 'a e lēkooti 'o 'eku ngaahi faihiá, 'o 'oua 'e fufuu'i?

Fakatatau ki he Lao ki he Ngaahi Me'a Fakapulipuli´ 'o e 1993 te ke kei lava pē 'e koe o kole ke 'oatu ha tatau 'o e ngaahi fakamatala kotoa pē felave'i mo koe mei´ he Potungāue Laó.  Kā kuo pau ke ke fuofua tohi koe 'o kole ki he Potungāue´ ke nau tukuange atu ha tatau 'o e lēkooti 'o ho'o faihia´.

Ko e tokotaha unga ngāue au. 'E kaunga fēfē 'a e Lao´ ni ki ha fa'ahinga fehu'i te u fie 'eke ki ha taha kole ngāue 'i he foomu tohi kole ngāue´ pe ko e taimi faka'eke eke ngāue?

Ko e Lao ko 'eni´, 'e ngāue aki ia ki he taimi 'oku fai ai ha kumi ngāue, pe ko ha fa'ahinga taimi pē pe fa'ahinga me'a 'oku fiema'u ai ke te fakahā ai ha ate faihia (hangē ko ha tohi aleapau nofo totongi, aleapau 'o ha malu'i, pe foomu tohi kole ki he pangikee´).

'Oku fakamafai'i 'e he Lao´ ni 'a e tokotaha ko ia 'oku ma'a 'a hono lēkooti´ ke 'oua te ne tala pe fakahaa'i 'e ia 'a 'ene ngaahi hia´ 'o ka faka'eke'eke ia.

'E lau ia ko e hia 'i he fakamaau'anga´ kapau 'e 'i ai ha taha unga ngāue te ne 'eke pe fakamālohi'i ha taha kuo 'osi faka'atā fakalao 'oku "ma'a hono lēkooti´", ke ne tala pe fakahā 'a 'ene ngaahi faihia´.  Ko e tautea mā'olunga taha ki he fa'ahinga hia ko 'eni´ ko e tautea pa'anga, 'o 'ikai toe laka hake 'i he $10,000.

'E anga fēfē ha'aku toe ma'u mai ha ngaahi fakamatala lahi ange felāve'i mo e Lao´ ni?

'E lava ke ke fakatau atu ha'o tatau 'o e Lao´ ni 'a ia ko e Lao ki he Lēkooti Faihia' (Ma'a 'a ho Lēkooti 'i he Fakamaau'anga´) 2004 mei´ he ngaahi fale tohi 'oku ui ko e: Bennets Government Bookshops, pe mei´ he tu'asila 'i he 'initaneti´ ko e: www.legislation.govt.nz

Pe ko ha'o kumi fale'i fakalao pē mei ho'o loea´ pe ko e Senitā ki he ngaahi me'a Fakalao faka-Komiunitii´ (pe Community Law Centre) 'i ho feitu'u´.