E faapefea i lenei tulafono ona afaina ai i ma'ua, pe afai ma te tete'a?

O ulugalii faaipoipo faapea fo'i ma ulugalii nonofo faapouliuli (e aofia ai ma tane e to'alua e nonofo faale-ulugalii, poo tama'ita'i e to'alua ua nonofo faale-ulugalii), ua aafia puipuia nei i le tulafono e tasi, o le faasoa vaevaeina o fale ma fanua. I taimi ua tuana'i, sa na o ulugalii faaipoipo sa taulia i lalo ifo o nei tulafono. O le uiga lautele o lenei faiga, o le faasoa vaevaeina tutusa lea o fale ma fanua pe afai o le a oulua tete'a.

O ma'ua o se ulugalii nonofo faapouliuli?

O 'oe ma lau pa'aga, ua i lalo ifo o faatatauga tau ulugalii nonofo faapouliuli, pe afai lea e ta'i 18 oulua tausaga, poo le sili atu fo'i, ma, o loo oulua nonofo faatasi faale-ulugalii e aunoa ma le faa-faaipoipoina

O le a taulia faaaogaina le tulafono o le faasoa vaevaeina o fale ma fanua pe afai sa oulua nonofo faale-ulugalii faapouliuli pe tusa o le tolu tausaga, ma ua faagata ma faauma la oulua ulugalii i le Aso 1 o Fepuari 2002 poo le taimi ua tuana'i ai lea aso.

I tulaga lautele, o le a le taulia faaaogaina tulafono fou, pe afai sa oulua nonofo faale-ulugalii e itiiti ifo na i lo le tolu tausaga.

O le a le mea e tupu i lo ma fale ma le fanua pe afai e maliu se isi o i ma'ua?

O faiga tutusa lava e taulia faaaoga mo ulugalii pe afai e tete'a, o lea fo'i la ua taulia faaaoga nei tulafono mo ulugalii faaipoipo poo ulugalii nonofo faapouliuli o le a faamuta pe afai e maliu le isi tagata (to'alua) o le ulugalii. Afai e maliu lou to'alua poo lau pa'aga, e mafai ona e filifili e te aveina, poo a mea ia sa tuu ma 'oe i totonu o lana mavaega, poo o lou maua o le 'afa faasoa mai i le fale ma le fanua i lalo ifo o le Tulafono.

O le Tulafono e taulia faaaoga i mavaega o loo i ai nei. Ae peita'i ane, o 'oe faatasi ma lou to'alua poo lau pa'aga, e mafai ona oulua tau fai malilie faatasi ina ia 'aua ne i taulia faaaogaina tulafono fou pe afai e maliu se isi o oulua.

E faapefea la pe afai o tulaga tau le tamaoaiga o le ma aiga, o loo ese'ese i le taimi ua ma'ua tete'a ai?

O loo i ai le pule fou a le faamasinoga e faia ai se poloa'iga mo se tupe aofa'i e totogi atoa mai e le isi to'alua poo le pa'aga faale-ulugalii i le isi, i mea tutupu faapitoa. O le faiga lenei e fesoasoani ai i le faia o ni faatatauga mo le ese'esega i tulaga faale-tamaoaiga, pe afai o se faaipoipoga poo se mafutaga faale-ulugalii o le a malepe.

O se faatusa: o se tulaga lenei atonu e tupu pe afai o le isi tagata o le ulugalii o le a faamuta lana galuega totogi ae nofo e tausi tamaiti, a'o le isi lea o le a tausisi e faaauau le solo i luma o lana galuega faatofiga.

E mafai ona ma faia o nisi fuafuaga 'ese?

Ua faatagaina i le tulafono le mafai ona faia o a oulua lava fuafuaga mo le faasoa vaevaeina o le fale ma le fanua pe afai o le a oulua tete'a poo le maliu o se tasi o oulua, pe afai la lea o le tulaga tonu lena ua sili ona oulua tau fai malilie i ai. E ta'ua lenei faiga, o se feagaiga i fafo. E mafai ona faia se feagaiga i fafo, a'o le i oo ina faaipoipo, poo le taimi o loo nonofo faaipoipo ai, poo le taimi o loo nonofo faapouliuli ai.

Afai o loo e nofo faale-ulugalii faapouliuli, mai i le Aso 1 o Aokuso 2001, o le a mafai ona e ulufale i se maliliega faa-feagaiga i fafo, a'o le i amata faaaogaina suiga faapitoa i le Aso 1 o Fepuari 2002.

Afai o loo e nofo faaipoipo ma ua e mana'o i se faiga faa-feagaiga i fafo atu o le vaega o tulafono fou mo fale ma fanua, pe a oo ina maliu se isi o oulua, o le a mafai fo'i ona faataatia saunia o se maliliega mai i le Aso 1 o Aokuso 2001.

E tatau ona faataatia saunia ia maliliega o feagaiga i fafo i ni tusitusiga, ona oulua tau fai sainia lea, e 'oe lava ma lou to'alua poo lau pa'aga. E tatau ona tofusia oulua ta'ito'atasi ma se tagata fautua i ala faale-tulafono a'o le i oulua sainia.

Afai o loo e nofo faale-ulugalii faapouliuli ma ua mae'a ona faia o sa oulua maliliega e uiga i lo oulua fale ma le fanua ae e le i oo i le Aso 1 o Aokuso 2001, ona, afai lava la o tulaga o le maliliega o loo taulia aoga, ona le aafia afaina loa lea i le Tulafono. Ua faaaogaina fo'i lenei faiga i maliliega e faia i le va o ta'ito'alua, e uiga i le faasoa vaevaeina o fale ma fanua pe afai e maliu se tasi.

[How can I get more information?]

E faapefea ona 'ou maua o le tele o nisi faamatalaga?

O le tele o faamatalaga o le a maua mai i le website, www.justice.govt.nz a le Matagaluega o Tulafono (Ministry of Justice).

Afai e te mana'omia ia faamatalaga e fesiligia ai pe faapefea ona aafia aoga le Tulafono mo 'oe, ona tatau ai lea ona e sa'ilia ni fautuaga mai i se loia poo le ofisa faale-nuu o tulafono i totonu o lou lava nuu.

O faamatalaga i totonu o le pepa la'itiiti lenei e uiga i le Tulafono e 1976 o Fale ma Fanua (Faale-ulugalii) (Property (Relationship) Act 1976), ua na o se oto'otoga. Afai e te mana'o i ni faamatalaga au'ili'ili poo ni fautuaga, i le faapefea ona faaaogaina o le Tulafono i tulaga ua e oo i ai, ona tatau ai lea ona e sa'ilia o ni fautuaga mai i se loia poo le ofisa faale-nuu o tulafono i totonu o lou lava nuu.